Wat is Medicinale Cannabis?

Cannabis (C. sativa L.) is een eenjarig aromatisch kruid dat al duizenden jaren gebruikt wordt om (de symptomen van) bepaalde ziektebeelden te bestrijden. Het is oorspronkelijk een van de meest heilzame planten uit de Traditionele Chinese en Aryuvedische geneeskunde. De plant is zeer gemakkelijk herkenbaar aan haar bladvorm en de kenmerkende geur.

De werkzame stoffen van de cannabisplant zijn de cannabinoiden. Deze bevinden zich in harsachtige structuren op het bloemoppervlak, de trichomen. In deze harsen zitten ook geurstoffen, de terpenen. Het uiteindelijke effect van de cannabisplant op lichaam en geest wordt vormgegeven door een synergie tussen de cannabinoiden en de terpenen.

Medicinale Cannabis zijn gestandaardiseerde bloemen of een extract hiervan, die volgens zeer strenge richtlijnen geproduceerd en verwerkt worden. De kwaliteitscontrole moet een zuiver en betrouwbaar product garanderen. Medicinale Cannabis is enkel beschikbaar bij de (Nederlandse) apotheek op doktersvoorschrift, zowel in botanisch materiaal (gedroogde bloemen) als in extractvorm (olie of spray).

De trichomen op het bloemoppervlak zijn harsachtige structuren die de werkzame stoffen en geurstoffen bevatten. Een cannabisextract zoals cannabisolie, is een concentraat van deze trichomen, zonder plantaardig materiaal.
De trichomen op het bloemoppervlak zijn harsachtige structuren die de werkzame stoffen en geurstoffen bevatten. Een cannabisextract zoals cannabisolie, is een concentraat van deze trichomen, zonder plantaardig materiaal.

Indicaties

Medicinale Cannabis kan bij een aantal aandoeningen (indicaties) behulpzaam zijn. Vaak is medicinale cannabis symptoombestrijdend en kan het de levenskwaliteit significant verbeteren. Voor bepaalde indicaties kan een behandeling met medicinale cannabis op termijn zelfs genezend werken (bv. de ziekte van Crohn).

De lijst die hier voorgesteld wordt is een niet-limitatieve opsomming van indicaties waarvoor er voldoende wetenschappelijk bewijs is om een behandeling met medicinale cannabis te rechtvaardigen. De lijst is een samenvoegsel van de authoratieve lijsten uitgevaardigd door de International Association for Cannabinoids as Medicine (IACM), Health Canada en het Nederlandse Bureau voor Medicinale Cannabis.

Het feit dat u aan een aandoening lijdt die voorkomt op de indicatielijst, wilt niet automatisch zeggen dat u ook daadwerkelijk in aanmerking komt voor een behandeling met medicinale cannabis, noch dat medicinale cannabis in uw specifieke geval een aan te bevelen behandlingesoptie is. Het is daarom dat wij alle aanvragen zorgvuldig screenen en onze medische raad een adviesverslag (negatief of positief) uitvaardigt. Daarom is het belangrijk dat uw behandelende arts een goed beeld krijgt of medicinale cannabis al dan niet gepast zou zijn voor u, welke product het meest geschikt is en welke dosering aanbevolen is voor uw specifieke situatie.

Indicatielijst

  • Misselijkheid en Braken (bij kanker)
  • Anorexia en Gewichtsverlies (bij kanker/HIV/AIDS)
  • Spasticiteit en Tremors bij o.a. MS en Parkinson
  • Tourette
  • Pijn (Kanker, Chronische Pijn en Zenuwpijn)
  • Pruritus
  • Glaucoom
  • Epilepsie
  • Astma
  • Afhankelijkheid en Ontwenning
  • Psychiatrische Symptomen
  • Hyperactiviteit /ADHD
  • Alzheimer
  • Autoimmuunaandoeningen
  • Ontstekingen (o.a. bij Fibromyalgie en Crohn)
  • Slapeloosheid t.g.v. ziekte
  • Palliatieve Setting
  • Chronisch Vermoeidheidssyndroom
  • Migraine
  • Angst en Depressie t.g.v. ziekte

Werkzame Bestanddelen

Chemische structuur van THC.
Chemische structuur van THC.
De chemische structuur van CBD lijkt erg op die van THC.
De chemische structuur van CBD lijkt erg op die van THC.

Als werkzame bestanddelen worden meestal de cannabinoiden genoemd. Er zijn drie soorten cannabinoiden: endocannabinoiden (door het lichaam zelf aangemaakt), fytocannabinoiden (die in de natuur voorkomen in Cannabis sativa L.) en synthetische cannabinoiden (door de mens gemaakt in een laboratorium). Cannabis bevat meer dan 100 verschillende cannabinoiden, in een totaal van 11 verschillende klassen. Hoewel deze krachtige anti-oxidanten een uitgesproken medicinale werking vertonen, komt werking van deze stoffen komt het best tot haar recht in aanwezigheid van de geurstoffen. In deze sectie bespreken we kort de meest voorkomende cannabinoiden: THC en CBD.

Tetrahydrocannabinol (THC)

Deze cannabinoide is veruit de meest bekende en misschien wel de meest beruchte van allemaal. Ze werd ontdekt in 1964 door prof. Raphael Mechoulam. Het is wordt ook wel de primaire werkzame stof van de cannabisplant genoemd omdat het een roes of een ‘high’ veroorzaakt. THC heeft een euforisch effect, is vaatverwijdend, verhoogt de hartslag en bloeddruk en is een uitstekende pijnbestrijder. THC heeft echter ook een aantal neveneffecten en kan in hoge doseringen angst- en paniekaanvallen veroorzaken, paranoia en waanbeelden. Hoewel THC niet lichamelijk verslavend is, kan men er wel psychisch afhankelijk van worden.

Cannabidiol (CBD)

Cannabidiol is de natuurlijke tegenhanger van THC. Het is een cannabinoide die het laatste decennia ongelofelijk veel aandacht heeft gekregen van de medische wereld. Een van de redenen hiervoor is dat CBD krachtige anti-epileptische eigenschappen heeft en – in tegenstelling tot THC – niet psychotroop is. Het veroorzaakt m.a.w. geen roes en is niet verslavend. Het is zelfs zo dat CBD de ‘high’ die veroorzaakt wordt door THC kan neutraliseren. Dit leidt er toe dat producten waarin THC en CBD in gelijke verhoudingen in zitten, belangrijke medicinale waarde hebben en minder neveneffecten vertonen dan Medicinale Cannabis waarin enkel THC zit.

Werking Medicinale Cannabis

HET ENDOCANNABINOIDENSYSTEEM (ECS)

Het endocannabinoiden systeem (ECS) is een lichaamseigen systeem dat betrokken is bij een groot aantal fysiologische processen, zoals de controle over neurotransmitters en de werking van het immuunsysteem. Het ECS regelt o.a. pijnperceptie, het immuunsysteem, cardiovasculaire en gastro-intestinale werking en leverfunctie. De belangrijkste functie van het ECS is de regulering van de homeostase in het lichaam op cellulair niveau. Het speelt een sleutelrol bij functies zoals leren en geheugen, emoties, verslaving, metabolisme, pijn en neuroprotectie.

ENDOCANNABINOIDEN

Endocannabinoïden (EC) worden geproduceerd door bijna elk levend organisme in het dierenrijk. Het zijn natuurlijke, lichaamseigen stoffen die zich aan de cannabinoïde-receptoren (CBr) binden. Endocannabinoïden, receptoren en de enzymen verantwoordelijk voor de afbraak van de EC (o.a. FAAH), vormen samen het endocannabinoïdensysteem. De twee belangrijkste endocannabinoïden zijn anandamide (N-arachidonoylethanolamine of AEA) en 2-arachidonoylglycerol (2-AG). EC zijn sleutelmoleculen voor de activatie of inhibitie van de belangrijkste cannabinoïde-receptoren: CB1 en CB2.

RECEPTOREN

CB1-receptoren zijn voornamelijk te vinden in het centrale zenuwstelsel (CNS) en zijn verantwoordelijk voor de effecten die gemedieerd worden door neurale processen. De CB1- receptor is ook verantwoordelijk voor de psychotrope werking van cannabis (via de binding met THC). De verdeling van de CB1-receptoren in de hersenen correleert met de farmacologische werking van cannabinoïden. De hoge concentratie van de CB1-receptoren in de basale ganglia worden geassocieerd met effecten op de motorische functies. De aanwezigheid van de receptor in de hippocampus en de cortex heeft betrekking op het leren en geheugen, en is verantwoordelijk voor de psychotrope neveneffecten van THC.

CB2-receptoren zijn voornamelijk gelegen in het immuunsysteem en zijn verantwoordelijk voor de immunomodulerende effecten. Deze receptoren werden recentelijk ook aangetroffen in het centrale zenuwstelsel (in kleinere concentraties dan de CB1-receptoren) en in microgliale cellen.

De aanwezigheid van CB1 en CB2-receptoren in de organen die voedingsstoffen opnemen en verantwoordelijk zijn voor de energiebalans en metabolisme (zoals de lever, maagdarmkanaal, pancreas, milt, skeletspieren en vetcellen) verklaren de therapeutische werking van cannabinoïden op de regulatie van de energie- en voedselbalans.

Eén van de meest bekende farmacologische van cannabis is een toename van het hongergevoel en voedselopname bij anorexia door HIV (aids-waisting syndrome) of misselijkheid bij kanker (vaak na chemotherapie). In dergelijke gevallen worden zowel CB1- als CB2-perifere receptoren geactiveerd door THC, waardoor de snelle opname van bloedglucose mogelijk gemaakt wordt.

WERKING VAN HET ECS

Het ECS beschikt over enkele unieke eigenschappen die verschillen van andere, klassieke neurotransmittersystemen. De communicatie tussen de neuronen gebeurt via synapsen. De pre-synaptische neuron geeft neurotransmitters af, terwijl de post-synaptische neuron geactiveerd wordt door deze neurotransmitters. Het signaal wordt via pre-synaptische neuron doorgegeven naar de post-synaptische neuron.

De endocannabinoïden worden – in tegenstelling tot de normale prikkeloverdracht – gesynthetiseerd in de post-synaptische neuron. Het zijn zgn. retrograde signaalmoleculen (retrograde messengers). Dit wil zeggen dat ze in tegengestelde richting werken t.o.v. de ‘normale’ neurotransmitters. Bekijk het als een soort feedback-systeem.

EFFECTEN VAN PLANTAARDIGE CANNABINOIDEN OP HET ECS

Kort gezegd zorgen plantaardige cannabinoiden voor een regulatie van het ECS, door stimulatie of inhibitie. De laatste jaren wordt er door onderzoekers toenemend bewijs geleverd voor het bestaan van een Clinical Endocannabinoid Deficiency Syndrome (CEDS). Dit syndroom duidt op een disfunctie van het ECS. Hierdoor zouden ziektes zoals Alzheimer, Parkinson, M.S., fybromyalgie en zelfs kanker makkelijker ontstaan. Via toediening van plantaardige cannabinoiden kan een CEDS mogelijk hersteld worden.

Het ECS werkt immers regulerend bij neurotransmitters zoals acetylcholine, dopamine, GABA, histamine, serotonine, glutamaat, noradrenaline, prostaglandinen en opioïde peptiden. Daarnaast is het ECS op cellulair niveau verantwoordelijk voor het ‘gedrag’ van de cel.

WETENSCHAPPELIJKE PUBLICATIES

Hier vindt u een verzameling van enkele interessante onderzoekspublicaties in verband met medicinale cannabis in het algemeen, het endocannabinoide systeem (ECS) en aandoeningsgericht (klinisch) onderzoek.
Lichaamseigen cannabinoiden en plantaardige cannabinoiden binden op dezelfde receptor.
Lichaamseigen cannabinoiden en plantaardige cannabinoiden binden op dezelfde receptor.
Een kort overzicht van een aantal fysieke aandoeningen die met behulp van cannabis bestreden kunnen worden.
Een kort overzicht van een aantal fysieke aandoeningen die met behulp van cannabis bestreden kunnen worden.

Toedieningsmethoden

Medicinale cannabis kan op verschillende manieren worden toegediend aan patiënten. Iedere toedieningswijze heeft zijn voor- en nadelen. Hieronder bespreken we de 3 meest voorkomende medisch verantwoorde toedieningsmethoden. Het is evenwel belangrijk dat in het geval van medicinale cannabis, de producten niet gerookt worden. Cannabisrook bevat veel kankerverwekkende stoffen en teer, omdat het plantaardig materiaal verbrand wordt. Ook pesticiden die eventueel gebruikt worden bij de cultivatie, komen veel meer terug in cannabisrook. Medcan vzw raadt patiënten, die tegenwoordig nog cannabis roken, aan om hiermee te stoppen en een alternatieve methode te gebruiken.

CANNABISTHEE

Cannabis

CANNABIS VERDAMPEN

Cannabis

CANNABISOLIE

Cannabis